بخش دوم،مادر
در این بخش هم باید از کلید واژه ها شروع کنیم و در دل آثار و افسانه ها و مذاهب در پی یافتن ردپاهای بسیار از این باور بزرگ و زیبا باشیم.
این کلید واژه های مهم و اساسی در جستجوی این باور در این کلمات تعریف میشوند:
((زن)) ((مادر)) ((نوزاد)) ((چشمهٔ آب)) ((ماهی)) ((مار)) ((حیوان شیر)) ((ماه)) ((شهید شوندگی)) ((شفا)) ((حیات جاویدان)) ((نجات)) ((زنده شدن از مردگان)) ((سه گانگی یا تثلیث)) ((ماده گاو)) ((سیارهٔ زهره یا ناهید یا ونوس))((دانش)) ((موسیقی)) ((عشق و گناه))
باور به الهه مادر یا الهه زن آسمانی ریشه در اعماق تاریخ بشری دارد.شاید هیچگاه نتوان به قاطعیت این را گفت که این باور در چه زمان و مکانی شکل گرفته است،تنها چنانچه که از آثار به جا مانده بر می آید ردپای این باور تا 40 هزار سال قبل از میلاد مسیح نیز در نقاط مختلف دنیا یافت شده اند.در اینجا اجازه بدهید که مقاله ای را خدمت شما معرفی نمایم که با استفاده از برخی منابع به مرور کشفیات مربوط به باور به خدای مادر تحت عنوان ((پرستش الهه-مادر )) پرداخته است.مقاله ای از آقای ((خسرو فانیان)) که در پرتال مطالعات جامع علوم انسانی در پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی در اینجا وجود دارد و میتوانید با دانلود و مطالعهٔ آن به گستردگی این باور در تمدنهای باستانی تا حدودی پی ببرید.گرچه در این مقاله نیز ایراداتی وجود دارد از جمله اینکه به مطالعهٔ این آثار در قاره آمریکا اشاره ای نشده و همچنین وجوه سه گانهٔ خدای مادر را تفسیر به مراحل مختلف زندگی یک زن کرده اند و فقط در پی چند فرم محدود در تمثالهای الهه مادر بوده است و... جدای از این اشتباهات برای آشنایی با باور الهه مادر مقالهٔ مفیدیست.
در اینجا سعی ما معرفی این باور نیست بلکه شکافتن برخی پیچیدیگی های این باور و نفوذ این باور بزرگ باستانی در باورهای عمدهٔ معنوی امروزیست که حتی در رفتارهای سیاسی جهان امروز هم تاثیرگذار است.
برای شروع ابتدا به خود کلمهٔ ((الهه)) میپردازیم و معنای آن.تا جایی که همهٔ ما شنیده ایم الهه به خدایان زن گفته میشود حال آنکه به نظر بنده الهه تنها به یک خدای زن گفته میشده و آن هم خدای مادر است. چرا که با دلایلی که در ادامه ارائه خواهد شد تمامی خدایان زن در عصر باستان یکی بوده اند.اما از آنجا که در دورانها و جغرافیای مختلف و تحت تاثر آداب و رسوم مردم مناطق مختلف شکل و فرم و نام و رفتار آن تغییر یافته است،باعث سردرگمی در امر نگارش تاریخ گشته و دستهای آگاه از این مساله هم نه تنها برای رفع این سردرگمی کمکی نکرده اند بلکه به هرچه گنگ تر شدن آن با نوشتن تفاسیر دروغین دامن زده اند.البته در برخی تلاشها و مقالات و کتب برای تطبیق خدایان و فرهنگها به همسانی این الهه ها اشاراتی میشود و پرداختهایی میگردد اما باز همین تطابقها در جایی دیگر لنگ میماند و دست از همسانی میکشند.
ما اگر که به جای داستانهای مختلفی که در مورد الهه های زن در مناطق مختلف دنیا بیان میشوند، تنها با کلید واژه هایی که در ابتدای متن آمد،باورهای مختلف را مورد مطالعه قرار دهیم به سادگی متوجه این امر خواهیم شد که تمامی خدایان زن و الهه ها همگی در واقع یکی هستند و آن الهه مادر است.
معنای کلمه ((الهه)) را به واقع باید در کلمهٔ ((آلا)) جستسجو کرد.این کلمه دقیقن به همین شکل ((آلا)) امروزه همچنان در زبان ترکی رواج دارد و به معنای بالا یا والا یا برتر میباشد و وقتی در مورد یک باور معنوی همچون مادر به کار میرود به معنای مادر بالا یا مادر از بالا آمده یا مادر یا زن آسمانی میباشد.همچنین مشتقات این کلمهٔ ((آلا)) به شکل ((آرا)) در ارمنی،((والا)) در فارسی و در زبان عربی نیز به اشکال ((اعلی)) و ((علی)) و ((اعلا)) وجود دارند.بهترین شاهد برای این ادعا که معنای الهه فقط برای خدای مادر استفاده میشده است و گاهی نیز خدای مادر را تنها با همین نام نامگذاری میکرده اند وجود الههٔ ((آرا)) در اساطیر ارمستان و همچنین خدایبانویی که در آفریقا در میان مردمان قبیلهٔ ایبو در نیجریهٔ شرقی به نام ((آلا)) مشهور است(ٰٰﭘﺎرﻳﻨﺪر ﺟﺌـﻮﻓﺮي،اﺳـﺎﻃﻴﺮ آﻓﺮﻳﻘـﺎ ص 127)،همچنین ((آلا)) نامی است برای نامگذاری دختران در ایران و آفریقا.برای نمونه سمبل اعتراضات اخیر کشور سودان دختریست به نام ((آلاء صلاح)) و در اردن نیز منطقه ای وجود دارد به نام ((دیر آلا)) که نشانگر وجود پرستشگاهی برای خدای مادر در این منطقه بوده است.اینان همگی نشان دهندهٔ این امر است.که نه تنها الهه معنای از بالا آمده را میدهد بلکه خود نامی میگردد از صدها نام خدای مادر که مشهورترین آن را در قسمتهای بعد معرفی خواهم نمود.
در تمثالهایی که در پایین می آید نشانهایی وجود دارند که نشان از آسمانی بودن و یا بالایی بودن این زنی است که تمثال آن را ساخته اند.
Asherah-Hecht Museum, Israel....به نام این مجسمه توجه کنید ((آشراه)) یا ((آشِره))
Calcite stela, South Arabia, 1st century BC
Bust of a priest of Atargatis, 3rd century AD, Capitoline Museums
Allat Palmyra RGZM
goddess lakshmi.india
در مواردی که در بالا آورده شد و پیکره هایی از جغرافیا و تاریخ و ملل مختلف است یک وجه اشتراک وجود دارد و آن هم دستی است که رو به بالا گرفته شده است.این دست رو به آسمان نشانهٔ آسمانی بودن این تمثال است.بدین معناکه این زن یک تمثال سادهٔ زن نیست بلکه زنی است که آسمانی و به اصطلاح الهی است.و خود واژهٔ((الهی)) هم به نوبهٔ خود به معنای بالایی یا از بالا آمده یا والا میباشد.
از نشانه های دیگر آسمانی بودن این زن تصاویریست که در زیر می آید.
A stone carving of the Goddess Nike at the ruins of the ancient Greek city of Ephesus, Turkey
Statuette of Nike, Greek goddess of victory, from Vani, Georgia (country)
Anahita - Persian Mythology Fertility Goddess
Winged Isis pectoral 538–519 B.C. Gold. Harvard
چنانچه در تصاویر بالا نیز مشاهده میفرمایید این مجسمه ها همچون تعاریف از فرشته ها ((بال)) یا ((پر)) دارند و این بال داشتن نیز یکی از نشانه های آسمانی بودن این زن میباشد.همین مساله ((پر)) داشتن باعث به وجود آمدن موجودی افسانه ای به نام ((پری)) میگردد و به معنای دارای پر است.در حالی که در حقیقت پری یعنی زنی که پر دارد و او کسی نیست جز مادر والا.
در مثالهای بالا تندیسها و تمثالهایی از جغرافیا و ملل مختلف انتخاب شدند که در هر کدام از این فرهنگها نام و تعاریفی مختلف بر خود گرفته اند که گاهی آنچه در کتابهای تاریخی از اینان مینویسند از مبدا اصلی آنها دور هستند اما با کمی تعمق و در نظر داشتن نشانه ها و کلید واژه ها میتوان هویت اصلی چنین تندیسهایی را باز شناخت.
سنگ نگاره ای کهن در استرالیا که مادر آسمانی را در ورای انسانها نشان میدهد.